مقدمه :

یکی از مهمترین وظایف معلمان بهبود، رشد و تحول بخشیدن در روش تدریس و تعلیم است چرا که اساسا در فرایند آموزش، معلم سه مرحله را باید با حساسیت هر چه بیشتر دنبال کرده و به مهارت کافی دست یابد که عبارتند از :نخست نقد و بررسی و تحلیل محتوای کتب درسی و آموزش آن. دوم طراحی روشهای تدریس و تعلیم درس .سوم ارزشیابی و قضاوت. هر یک از سه مرحله فوق خود در خور بحث و بررسی جداگانه و مفصل است. اما در این مقال اندک مایلم در خصوص اهمیت روشهای تدریس و لزمو تحول آن سخن بگویم.

نیک می دانم که هر معلمی برای تدریس ناگزیر باید از روشی استفاده کند. معلمان نیز بالاخره در امر تدریس از روشی بهره می گیرند، اما سوال اساسی اینجاست که آیا تاکنون به روش تدریس خود فکر کرده ایم و آن را از ابعاد گوناگون مورد توجه نقد و بررسی قرار داده ایم؟ آیا نمی توان به گهنه ای عمل کرد که "کارایی" بیشتری را در بر داشته باشد؟ هر یک از ما چه تحولی را در امر تدریس ایجاد کرده ایم؟ با توجه به رشد مطالب علمی ابزار و تکنولوژی آموزشی، گسترش اطلاعات و سهل الوصول بودن آن نسبت به گذشته و لزوم سرعت عمل در حجم و محتوای آموزش و کیفیت آن در حال خاضر در چه وضعیتی قرار داریم؟ آیا ما اکنون هم، همچنان به سبک گذشته عمل می کنیم؟ یا به موازات رشد عاوم و ابزارهای آموزشی و تحول سطح آموزش و اندیشه، روشمان را نیز ترقی داده ایم؟ بین معلمان ما با معلمان و ذبیران سه دهه قبل چه تفاوتی است؟مقاله ای که می خوانیم در راستای سوالات فوق به رشته تحریر در آمده است.

نکاتی درباره الگوهای تدریس:

تدریس یک فرایند است و اصل در فرایند تدریس ترتیب دادن به محیط ها برای تعامل شاگردان و بررسی نحوه یادگیری است. و یک الگوی تدریس توصیف یک محیط یادگیری است. در دامنه این توصیف موارد بسیاری همچون طرح ریزی برنامه ی تحصیلی، دوره های آموزشی، واحدهای آموزشی و دروس تا تدوین مطالب آموزشی، کتاب، تمرینات ، برنامه های چند رسانه ای، و برنامه های یادگیری به کمک رایانه، مورد استفاده است . روش تدریس از جمله مولفه های اصلی برنامه درسی و از مراحل مهم طراحی آموزشی محسوب می شود تدریس خوب ،به معنای کمک به خود یادگیری، فراگیران بوده و به بیان دیگر، روش های تدریس ابزارهای مفیدی برای ایجاد یادگیری با معنا هستند. (خورشیدی، عباس 1387)

با توجه به حجم زیاد دانش و اطلاعات و تغییرات و پیشرفت سریعی که در علوم روی می دهد فراگیران نیازمند روشهایی هستند که از طریق آنها به مهارت های یادگیری دست یابند. یادگیری مشارکتی یا آموزش از طریق همیاری، رویکرد جدید در آموزش دنیاست، که اهداف عمده آن عبارتند از:1-انگیزش ناشی از همکون بوجود آمده در محیط هیا مبتنی بر همیاری برای رفتار، بیش از انگیزش ناشی از محیط های مبتنی بر رقابت و فردگرایی است. و تاثیر گروه های منسجم اجتماعی و مشارکتی بیش از مجموع اجزای آن می باشد. و احساس یکپارچگی نیز توان مثبتی را ایجاد می کند.

2-اعضای گروه ها از یکدیگر می آموزند و هر فراگیر نسبت به ساختاری که ایجاد انزوا کند از دست های یاریگر بیشتری برخوردار می گردد.

3-تعامل با یکدیگر، در مقایسه با روش مطالعه ی جدا از دیگران، به افزایش شناخت ناشی از ترکیبات بیشتر ذهنی و خلق فعالیت های بیشتر عقلی منجر شده که آن خود سبب افزایش یادگیری می شود.

4-همیاری به افزایش احساسات مثبت نسبت به یکدیگر ،کاهش جدایی و تنهایی و ایجاد روابط، و نگرش های مثبت ،نسبت به افراد ذیگر منجر می شود.

5-همیاری به تقویت عزت نفس از طریق افزایش یادگیری و احساس شخص از اینکه مورد احترام و توجه افراد دیگر در محیط قرار گرفته ،منجر می شود.

6-دانش آموزان توان خود را برای کار ثمر بخش با یکدیگر افزایش داده و با آن می توانند به تجربه مورد نیاز در تکالیفی که با همیاری انجام می شوند، پاسخگو باشند.

7-دانش آموزان از جکله کودکان دبستانی، می توانند یادبگیرند که از طریق مهارت آموزی در کار جمعی توان خود را برای کار با یکدیگر افزایش دهند.

  8-در گیر کردن دانش آموزان در فرایند یادگیری، از بین بردن حالت تک بعدی و معلم محوری کلاس ها، که یادگیری فعال و پایدارتری را در دانش آموزان ایجاد می کند.

در کار گروهی دانش آموزان مهارت هایی مانند: مشورت کردن، فرماندهی، سازماندهی را می آموزند.(جانسون و جانسون)

در این روش معلم تدریس نمی کند بلکه نقش راهنما را دارد و فقط اشکالات را رفع می کند و وظیفه یاد دادن و یادگیری به عهده دانش آموزان است.(نظری ،    1379)

اخیرا علاقه مندی به تحقیق درباره الگوهای یادگیری مبتنی بر همیاری رونق زیادی یافته است امروزه با روش های ماهرانه ی تحقیقاتی، آزمون فرض ها،و تخمین دقیق تر این الگوها بر رفتار تحصیلی، فردی و اجتماعی امکان پذیرتر شده است.این سوال دارای اهمیت است که آیا گروهخ های مبتنی بر همیاری در حقیقت آن توانایی را که منجر به یادگیری بهتر می شود، بوجود می آورند. شواهد بطور گسترده ای موئد این مطلب است که دانش آموزانی که در کلاس های با چنان سازمانی در گروه های دو نفره یا گروه های با اعضای بیشتر کار می کنند، به یکدیگر آموزش می دهند و از پاداش مشترک برخوردار می شوند و نسبت به روش بررسی فردی و معمول در طرح باز خوانی از چیرگی بیشتری بر مطالب درس برخوردارند. و همچنین مسئولیت مشترک و تعامل ،موجب انگیزش بیشتری در گروه می شود به عبارت دیگر، نتایج بدست آمده، تحقیق اهداف مبتنی بر طرح همیاری را تایید می کند. بطور مثال:

«اخیرا "کوین" و "جانسون" در پاسخ به این سوال نتایج بررسی تحقیقات خود را انتشار داده اند و نشان می دهند که بطور کلی، ساختارهای مبتنی بر همیاری، یادگیری بهتری در زمینه های مهم حل مسئله بوجود می آورند.»

«یادگری یک مطلب با این توقف که مجبور می شوید برای هم کلاس های خود توضیح دهید در مقایسه با یادگیری به هدف گذرانیدن یک امتحان سبب می شود که از شیوه های استدلال پیچیده بیشتر استفاده کنید. وقتی آنچه فرا می گیرید برای دیگری توضیح می دهید، یادگیری شمابسیار بیشتر از زمانی است که یادگیری فقط از طریق گوش کردن یا خواندن چیزی به تنهایی انجام می شود »

1989- David  w.johnson and Roger T.johnson))

«روش های همیاری می توانند اثرات مثبت بر موفقیت دانش آموزان داشته باشند و معمولا هم دارند و آثار این موفقیت به دو مشخصه اساسی بستگی دارد یکی هدف های گروهی یا وابستگی مثبت است و مشخصه اساسی دوم پاسخگویی فردی است»(Robert E.slavin 1990)

«استفاده اسلوب مند و مکرر از روش گروه های کوچک تاثیر مثبت عمیق بر فضای کلاس دارد، کلاس تبدیل به جامعه ای از یادگیرندگان می شود که بصورت فعال با هم کار می کنند تا دانش، صلاحیت و لذت ......... افراد را بالا ببرند» (1990 Neil Davidson )

«شواهدی وجود ندارد که دانش آموزان نخبه با کارکردن در گروه های همیار ناهمگن، افت می کنند. بر عکس شواهد چشمگیری وجود دارد که رشد می کنند»

(1985 David and Roger   T.Johson)

 

(گزارش تحقیقی University of minnesota )

"با توجه به اطلاعات حاصل از عملکرد دانش آموزان و نظر مشاهده گران بین روحیه پرسشگری-پژوهش معلمانی که با روش فعال تدریس می کنند و دانش آموزانی که معلمان آنها با روش غیر فعال تدریس می کنند تفاوت معناداری وجود دارد ، یعنی معلمانی که با روش فعال تدریس می کنند زیاد تر از معلمانی که با روش غیر فعال تدریس می کنند، روحیه پرسشگری-پژوهش را در دانش آموزان پرورش می دهند. " (صحرانورد، مریم 1381)

"نتایج یک پژوهش یا تحقیقات اهمیت استفاده از روش های فعال را نشان می دهند، عدم توجه وعدم بکارگیری این روش تا جایی پیش می رود که وضعیت برنامه های درسی با روش های تدریس ، عملکرد و نحوه پیشرفت تحصیلی دانش آموزان کشور ما  در سطح ابتدایی و راهنمایی در درس علوم و ریاضی در مقایسه با 40 در جهان در مطالعاتTimssدر وضعیت نامطلوبی قرار دارد" (کیامنش 1377)

نتایج این مطالعات بین المللی نشان می دهد که توانایی دانش آموزان کشور ما در سطوح بالای یادگیری و به ویژه مهارتهای عملکردی و فرایندی در مقایسه با دانش آموزان کشورهای دیگر بسیار کمتر است از آنجا که محتوی برنامه های درسی ما در یان دو درس با دیگر کشورها یکسان است. این ضعف بیشتر از روشهای نامناسب آموزش و یادگیری ناشی می شود که عملا دانش آموزان را به سوی یادگیری های حافظه ای سوق می دهد. لذا اکنون ضرورت استفاده و بکارگیری روش های فعال تدریس بیش از پیش احساس می شود. در این روش ها بر راه یادگیری و مهارتهای چگونه آموختن بیش از انتقال حقایق و دانش ها تاکید می شود.

«نتایج حاصل از فعالیت های کلاسی خودم در مدرسه نمونه بشارتی شهرستان بندرگز موئد تاثیر مثبت فعالیتهای گروهی از نظر انگیزش و یادگیری پایدارتر می باشد.»

«نتیجه حاصل از ترجمه مقاله ی انگلیسی که پیوست این مقاله می باشد تاکید بر تدرسی تیمی و گروهی دارد.»

دانش آموزانی که با روش های همیاری و مشارکت آموزش دیده اند، نسبت به فراگیری، انگیزه و علاقه بیشتری از خود نشان دادن و ارتباط بیشتری با معلم و درس بر قرار کردند(استاد زاده 1380)

مشهدی(1382) به بررسی مقاله دو روش آموزش همیاری و سنتی بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان مراکز تربیت معلم پرداخت نتایج پژوهش وی نیز نشان داد دانش آموزانی که تحت آموزش به روش همیاری قرار گرفته اند انگیزه بالایی داشته و پیشرفت تحصیلی بیشتری از خود نشان دادند.

نتایج پژوهش یانگ 1998 هم مشابه پژوهش مشهدی بوده است.

«پژوهش های قریب- عارفیان و خلخالی(1383) هانکوک (2004) پیتروسن و میلر(2004) گیلزو خان (2008)

نتایج حاصل از تجارب شخصی ام در مدرسه نمونخ دولتی بشارت شهرستان بندرگز هم موئد تاثیر مثبت فعالیت های گروهی از نطر انگیزش و یادگیری پایدارتر می باشد گرچه بازخورد آنها را از نظر آماری بررسی نکرده ام ولی حاصل ارزشیابی های تکوینی و ارزشیابی پایانی و ارزشیابی هایی که مشاهده ای بیانگر تاثیر مثبت تدریس گروهی است.»

(نتیجه حاصل از ترجمه مقاله انگلیسی (Karin goetz ) که (به پیوست می باشد) روش تدریس گروهی یعنی تدریس توسط دو معلم را مثبت ارزیابی می کند.)

چند روش یادگیری مشارکتی و فعال:

1-کارایی تیم

2-تدریس اعضای تیم

3-قضاوت عملکرد

4-قضاوت طرز تلقی

5-حل مسئله


 

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 7 اردیبهشت 1390    | توسط: شمس الدین صفری قزل    |    |
نظرات()